Arjan Blok bij Gaming in Holland Conference: ‘Spelersbescherming begint bij een sterk legaal aanbod’

Goedemorgen.

Na de interessante presentatie van Ella Seijsinger, waarin zij namens de Kansspelautoriteit haar visie gaf op verschillende actuele onderwerpen, heb ik de eer om vandaag de bijdragen van kansspelaanbieders af te trappen.

De legale online kansspelmarkt in Nederland viert binnenkort zijn vijfde jubileum. Sinds de opening van de markt is er voortdurend beweging geweest. Er gebeurt altijd wel iets. En ook de komende maanden beloven interessant te worden. De toezichthouder en de politiek buigen zich opnieuw over mogelijke maatregelen die gevolgen kunnen hebben voor de gereguleerde markt. Onderwerpen genoeg dus.

Vandaag wil ik stilstaan bij drie thema's:

• de voortgang in onze gezamenlijke strijd tegen illegale aanbieders;
• de impact van mogelijke nieuwe beleidsmaatregelen op spelersbescherming en
• hoe we onze zorgplicht verder kunnen versterken.

Maar eerst neem ik u mee naar een ander jubileum. Of beter gezegd: naar de oorsprong van gereguleerde kansspelen in Nederland. Want waarom bestaan gereguleerde kansspelen eigenlijk?

Nederlandse Loterij is met tien spellen de grootste kansspelaanbieder van Nederland; van loterijen en krasloten tot online kansspelen. Staatsloterij – de oudste loterij ter wereld en daarmee het vlaggenschip van Nederlandse Loterij – bestaat dit jaar 300 jaar. En daar zijn we ontzettend trots op. Maar deze verjaardag is meer dan een mooie mijlpaal. Het is ook een herinnering aan de reden waarom gereguleerde kansspelen ooit zijn ontstaan. In 1726 vond in de Ridderzaal in Den Haag de eerste trekking plaats van de Generaliteitsloterij, de voorloper van de Staatsloterij. Opgericht om de wildgroei van illegale loterijen tegen te gaan en om opbrengsten ten goede te laten komen aan het algemeen nut.

En dat is vandaag de dag – helaas – nog steeds actueel. De oprichting van Staatsloterij was een maatschappelijke noodzaak. Na drie eeuwen is het doel van de wetgeving, en daarmee ook de missie van Nederlandse Loterij, nog altijd hetzelfde: legale en verantwoorde loterijen en online kansspelen aanbieden. Zodat we spelers weghouden bij illegaal aanbod. En zodat wij spelers bescherming kunnen bieden. Driehonderd jaar later staan we dus voor een vergelijkbare uitdaging.

Dat brengt mij bij mijn eerste onderwerp: hoe gaan we samen de strijd aan met illegale goksites?
De illegale markt wint nog altijd terrein. 200.000 spelers in Nederland gokken op illegale sites. Onderzoek van Verinorm onder leiding van hoogleraar Marjan Olfers laat zien dat die spelers de grootste risico's lopen. Want zij spelen vaker en zetten meer geld in. Meer dan de helft heeft ook gokproblemen. Ik herhaal het nog maar eens: meer dan de helft.

Dat staat haaks op de belangrijkste doelstelling van het Nederlandse kansspelbeleid: kanalisatie. En terwijl de vorige staatssecretaris in zijn plannen afstand nam van die doelstelling, zegt dit gegeven wat mij betreft alles over de huidige staat van de online kansspelmarkt. Een feit dat de kern van een gereguleerde markt raakt. Of we het nu berekenen aan de hand van het brutospelresultaat of op basis van het aantal spelers. Het is een gezamenlijke feitenbasis om beleid mee te maken en bij te sturen.

Overigens: onze rekenmethode voor het aantal spelers dat illegaal online gokt, ligt nog altijd klaar om te worden gebruikt bij volgende monitoringsrapportages van de Kansspelautoriteit.

Tegelijkertijd hebben we iedereen die betrokken is bij de legale online kansspelmarkt nodig om illegaal aanbod tegen te gaan. Andere legale aanbieders, banken, betaalproviders, hostingpartijen. De legale markt verliest terrein. Dus we moeten de krachten bundelen.

Te veel spelers gokken op gevaarlijke illegale websites. Te veel geld verdwijnt naar illegale partijen, zonder dat daar belastinginkomsten voor de Nederlandse samenleving tegenover staan. Daar kunnen we niet omheen. Daarom verwacht ik van de politiek maatregelen die daadwerkelijk bijdragen aan spelersbescherming, door illegale goksites harder aan te pakken.

De Kansspelautoriteit neemt haar verantwoordelijkheid. Met handhaving, voorlichting en tal van andere initiatieven. De mensen van de Kansspelautoriteit spannen zich daar dagelijks maximaal voor in. Daar verdienen zij waardering voor. Het helpt dan ook als de Kansspelautoriteit meer bevoegdheden krijgt. Daarom roep ik de politiek op om de toezichthouder een breder mandaat te geven. De Kansspelautoriteit zou websites, advertenties en apps moeten kunnen blokkeren. En zij zou aanzienlijk hogere boetes moeten kunnen opleggen aan illegale aanbieders. Veel hoger dan de huidige maximale boete van tien procent van de omzet. Want laten we eerlijk zijn: voor veel van deze partijen is dat niet meer dan een tik op de vingers. Het is simpelweg een kostenpost in hun bedrijfsmodel.

Maar ook wij, als legale aanbieders, moeten onze verantwoordelijkheid nemen. Via VNLOK, maar ook zelf. Nederlandse Loterij werkt momenteel aan verschillende initiatieven. Ik noem er drie.

Allereerst onze juridische procedures. We hebben al civielrechtelijke stappen gezet tegen illegale aanbieders. Niet alleen om websites op zwart te krijgen, maar ook om ze op zwart te houden. We sleepten Lalabet voor de rechter en vorig jaar kondigde ik op deze plek ook een tweede rechtszaak aan. Inmiddels loopt die zaak tegen Qbet. Twee van de grootste illegale partijen die zich richten op de Nederlandse speler.

Deze partijen gaan uiterst geraffineerd te werk. Zodra de ene website op zwart gaat, komt de andere weer in de lucht. Daarom richten wij ons niet alleen op de illegale sites zelf, maar ook op de exploitanten, trustkantoren en bestuurders achter deze partijen. We pakken niet alleen de directe overtreders aan, maar ook iedereen die illegaal gokken faciliteert. Later deze maand wordt ergens ter wereld opnieuw een dagvaarding bezorgd. Want binnenkort starten wij een derde procedure tegen een illegale aanbieder en de partijen daarachter.

Daarnaast organiseren wij dit najaar een hackathon. We brengen experts uit verschillende sectoren bijeen om de technische infrastructuur achter illegale websites bloot te leggen. Welke systemen gebruiken zij? Welke software? Welke koppelingen? En vooral: hoe kunnen we hun activiteiten verstoren, zowel op korte als op lange termijn? Hopelijk kunnen we tijdens de volgende editie van deze conferentie de resultaten presenteren.

Een derde initiatief betreft samenwerking met de bankensector. Banken kunnen een cruciale rol spelen bij de bestrijding van illegale goksites en daarmee bij de bescherming van Nederlandse spelers. Daarom nodig ik de Nederlandse grootbanken uit om hierover verder met ons in gesprek te gaan. Laten we concrete afspraken maken over het blokkeren van betalingen aan illegale partijen. Ik begrijp dat banken niet zitten te wachten op extra regelgeving. En ik begrijp ook dat het niet eenvoudig is om de juiste betalingen te blokkeren. Maar samen dragen we de verantwoordelijkheid om consumenten te beschermen.

Alles bij elkaar gebeurt er dus veel in de strijd tegen illegale goksites. We sluiten de achterdeur.

Tegelijkertijd moeten we ook blijven investeren in onze zorgplicht. Dat brengt mij bij het tweede thema. Ook wij zijn niet perfect. Maar wat ons als legale aanbieders onderscheidt van illegale goksites, is de intentie en de wil om steeds beter te worden. Dus het is nodig om elkaar continu te challengen of we de goede dingen goed doen. Individueel en als sector.

We moeten dus zelf de handschoen oppakken. Ik ken de geluiden: moet een sector of aanbieder zich wel mengen in beleid? Mijn antwoord is ja. Alleen aan de zijlijn roepen past ons niet, Nederlandse Loterij wil bijdragen. En dat graag samen met alle betrokkenen: van toezichthouder tot verslavingszorg. Nederlandse Loterij wil daarin een verbindende rol spelen. Onze mensen werken dagelijks aan spelersbescherming. Of het nu gaat om experts van Responsible Gaming of onze counselors die spelers helpen bij het maken van verantwoorde keuzes. Die praktijkervaring moeten we juist benutten om tot effectieve maatregelen te komen. Beleid moet spelers binnen het legale aanbod houden, niet richting illegale goksites duwen.

Helpt de verhoging van de leeftijdsgrens voor online gokken naar 21 jaar dan? Ik snap de gedachte erachter: hoe ouder, hoe weerbaarder. En laat duidelijk zijn: maatregelen die spelers beter beschermen, steunen wij. Maar leidt een hogere leeftijdsgrens daadwerkelijk tot betere bescherming? Of is de werkelijkheid weerbarstiger?

Wij zijn ervan overtuigd dat spelers tussen 18 en 21 jaar niet verdwijnen of stoppen met gokken. Zij zullen uitwijken naar illegale goksites. Het Verinorm-onderzoek waar ik eerder aan refereerde, laat zien dat de grootste groep illegale gokkers – 60 procent – 18 tot 34 jaar is. Van de achttienjarigen die illegaal gokken, begon 75 procent al op minderjarige leeftijd op een illegale goksite.

Daardoor wordt het probleem eerder groter dan kleiner. Ook de Kansspelautoriteit ziet dat risico. Een hogere leeftijdsgrens maakt deze groep onzichtbaar en onbereikbaar voor bescherming. Juist daarom is het essentieel dat jongvolwassenen zichtbaar blijven binnen het gereguleerde aanbod. Alleen dan zijn preventie, monitoring en tijdige interventie mogelijk.

Bovendien ontbreekt nog altijd gedegen onderzoek. Een beleidsmaatregel met zulke verstrekkende gevolgen baseren op twee vragen in een consumentenonderzoek, vind ik onvoldoende. Laten we eerst eens goed kijken naar de effecten op het gedrag van deze jonge groep spelers. Wereldwijd ligt de minimumleeftijd in 21 landen op 18 jaar. Dat zal niet zonder reden zijn.

Mijn oproep is daarom eenvoudig: baseer beleid op feiten, niet op sentiment. In 300 jaar van regulering in Nederland hebben loterijen altijd meebewogen met de wensen van de speler én de politiek. Sinds de regulering van online kansspelen in oktober 2021 is dat ook gebeurd. De aanscherping van regels was logisch en terecht. Daarmee is de zorgplicht verbeterd en hebben we als branche goede stappen gezet naar optimale bescherming van spelers. Maar dan moeten we in Nederland ook zuinig zijn op de verhouding tussen legaal en illegaal aanbod.

Er is niet altijd voldoende nagedacht over wat de stapeling van regels doet voor een veilig en verantwoord aanbod van online kansspelen. De omvang, groei en invloed van de illegale markt is daar tekenend voor. Ik roep de politiek dan ook op om daar rekening mee te houden bij besluitvorming over de toekomst van kansspelen in Nederland.

Dat geldt zeker ook voor de mogelijkheden om reclame te maken. 95 procent van de reclame op social media van Meta is van illegale goksites. Moet dat dan aanleiding zijn voor de politiek om uitgerekend legale aanbieders verdere beperkingen op te leggen?

Een totaal reclameverbod is dan ook buitengewoon onverstandig. Ik begrijp het sentiment. Ik begrijp ook dat niemand terug wil naar de periode direct na de opening van de markt, toen er simpelweg te veel reclame was. Ook van ons, daar ben ik eerlijk over. En het heeft vertrouwen gekost. Sindsdien zijn de reclamemogelijkheden ingeperkt. Als het legale aanbod steeds minder aantrekkelijk wordt gemaakt en ook nog minder zichtbaar wordt, spelen we illegale goksites in de kaart. Dan jagen we spelers in de handen van volledig onbetrouwbare platforms.

Ik herhaal het nog maar eens, zodat we allemaal doordrongen zijn van de grote risico’s: alles is daar gericht op doorspelen, doorspelen en nog eens doorspelen. Zonder enige vorm van bescherming en zonder toezicht. Behoud dus de beperkte ruimte voor reclame die er nu is. Zodat illegale goksites niet het alleenrecht op internet en socials in de schoot geworpen krijgen.

Samenvattend: we staan voor een enorme uitdaging. Een uitdaging die we alleen gezamenlijk kunnen aangaan. Met alle betrokken partijen. En met maatregelen waarvan bewezen is dat ze werken. Daarom hebben wij serieuze twijfels bij de verhoging van de leeftijdsgrens en een totaal reclameverbod. Onderzoek eerst goed wat de effecten van deze maatregelen zijn.

Ten derde: we zijn er niet alleen om problemen te signaleren en oplossingen aan anderen over te laten. Aanbieders willen ook hun verantwoordelijkheid nemen. Nederlandse Loterij doet daarom drie concrete voorstellen.

1. Om onze zorgplicht beter te kunnen uitvoeren, willen we weten of een speler onder bewind staat. In Nederland gaat het om ongeveer 300.000 mensen. Moeten zij kunnen gokken? Wat mij betreft niet. Laten we daarom met alle betrokken instanties kijken of we in dat geval een rood stoplicht kunnen krijgen via het curateleregister.

2. Dat rode stoplicht zouden we ook moeten krijgen als een speler inlogt na een uitsluitingsperiode in Cruks. Dan kunnen we eerst contact opnemen met de speler of opnieuw gokken wel zo verstandig is. Of dat er strenge limieten nodig zijn.

3. ’s Nachts spelen kan een signaal van risicovol speelgedrag zijn. Daarom hebben wij onze procedures op dit punt aangescherpt. Met interventies in de nacht kunnen we spelers nog beter beschermen. Wij delen onze ervaringen graag met andere aanbieders en leren op onze beurt graag van hen.

Het is bovendien goed om te zien dat legale aanbieders meer samenwerken om de zorgplicht verder te verbeteren. Zo doet VNLOK samen met TNO onderzoek naar bredere samenwerking tussen aanbieders. Bijvoorbeeld door informatie uit te wisselen over signalen van zorgwekkend speelgedrag of interventies. In het belang van de speler. En met oog voor zijn of haar privacy. Nederlandse Loterij juicht intensievere samenwerking voor de zorgplicht alleen maar toe.

Reclaim the market. Dat is vandaag het centrale thema van deze conferentie. Maar voor mij gaat het om meer. Het terugwinnen van vertrouwen is net zo belangrijk. Daarom moeten we als sector ons onverminderd blijven inspannen voor onze zorgplicht en voor de naleving van wetten en regels. Dat is niet eenvoudig. Het blijft mensenwerk. En waar mensen werken, worden fouten gemaakt. Maar we moeten blijven streven naar een foutloze uitvoering van onze taken. Dat is de basis, daar begint het mee.

Reclaim the market vraagt ook iets van de politiek.

• Geef de Kansspelautoriteit alle instrumenten die nodig zijn om haar taken uit te voeren en om hard te kunnen optreden tegen illegale partijen.
• Baseer beleid op feiten en onderzoek, in plaats van op sentiment.
• Bescherm spelers door ze bij legale aanbieders te houden, in plaats van hen in de handen te drijven van illegale goksites.
• En – op het risico af dat ik als een grijsgedraaide plaat klink – verlaag de kansspelbelasting naar een niveau waarop spelersbescherming en belastingopbrengsten optimaal in balans zijn.

Tot slot hoop ik dat bij al die toekomstige beleidskeuzes ook enig historisch besef een rol speelt. Want was het niet de Nederlandse overheid die in 1726 besloot om een loterij te organiseren om de wildgroei van illegale kansspelen tegen te gaan?

Ik dank u wel.