Nieuwe documentaire brengt 300 jaar Staatsloterij tot leven met historische mijlpalen en verhalen van Nederlanders

De documentaire staat stil bij belangrijke mijlpalen in de geschiedenis van Staatsloterij. Van de eerste trekkingen in de achttiende eeuw tot de modernisering in de twintigste eeuw. Ook de groei van het prijzengeld en het toenemende aantal deelnemers laten zien hoe de loterij meebewoog met de samenleving. Juist in deze grotere lijnen schuilt volgens Waldemar Torenstra het kleinere, menselijke verhaal. “We laten in de documentaire zien hoe Staatsloterij zich door de eeuwen heeft ontwikkeld, maar hebben vooral gezocht naar mooie verhalen van mensen die Staatsloten kochten. Juist door deze verhalen te vertellen, komt de geschiedenis van Staatsloterij tot leven. Het dromen van een betere toekomst is van alle tijden en dat is wat het verhaal van Staatsloterij zo bijzonder maakt”, vertelt hij. “Door deze verhalen te vertellen, wordt de geschiedenis tastbaar. Wat mij trof tijdens het maken van deze documentaire, is hoe dichtbij deze geschiedenis eigenlijk voelt. Het gaat om verhalen van driehonderd jaar geleden, maar de menselijke emoties daarachter zijn nog steeds verrassend herkenbaar.”

“De documentaire ‘300 jaar Staatsloterij, op zoek naar het verleden’ is een prachtig tijdsdocument dat de rol van Staatsloterij door de eeuwen heen zichtbaar en tastbaar maakt. Door verleden en heden met elkaar te verbinden, laat de documentaire treffend zien dat onze missie in de afgelopen driehonderd jaar nauwelijks is veranderd: Staatsloterij zet aan tot dromen”, zegt Michael Kastelijns, Managing Director van Staatsloterij. “Dat is een missie die generaties overstijgt en na drie eeuwen nog altijd springlevend is.”

Een tijdreis door drie eeuwen Staatsloterij
Geïnspireerd door de vertelvorm van Verborgen Verleden volgt de documentaire het spoor van Staatsloterij vanaf 1726, toen de eerste trekking plaatsvond in de residentie, in Den Haag. Duizenden mensen kwamen samen in de Ridderzaal - in de volksmond ook bekend als ‘loterijzaal’ - om de allereerste trekkingen bij te wonen. De winnende nummers en geldprijzen werden getrokken uit twee grote houten trommels. Alles onder toeziend oog van het publiek en notabelen, om eerlijkheid en transparantie te waarborgen. Bijzonder is de rol van weeskinderen, die werden ingezet om de loten te trekken. Historica Cox Donders vertelt in de documentaire dat bij elke trekking twee weeskinderen werden ingezet om de loten uit de trommels te halen, omdat kinderen als ‘puur’ en onschuldig werden gezien en zo de schijn van ‘vals spelen’ kon worden voorkomen. Het leverde bovendien een leuk zakcentje op; de kinderen konden 25 gulden verdienen, wat in die tijd overeen kwam met een maandloon. Sommige kinderen brachten extra ‘geluk’, omdat zij door de tijd heen meerdere winnende loten trokken. Neem Hendrik van der Meij, die met zijn ‘gelukkige hand’ veel deelnemers een mooie geldprijs bezorgde. Dat bracht Hendrik 524 gulden op, een goedgevulde spaarpot om zijn verdere leven mee te kunnen leiden.

De laatste wens van Apollonia
Ook het verhaal van Apollonia Rendorp (1682) biedt een bijzondere blik in de geschiedenis van Staatsloterij. Apollonia komt uit een welgestelde Amsterdamse regentenfamilie, wat laat zien dat deelname aan Staatsloterij ook in hogere kringen geen uitzondering was. Apollonia is lang vrijgezel en trouwt op 38-jarige leeftijd met Balthasar Boreel, telg uit een familie die tot de bestuurlijke elite van de Republiek der Nederlanden behoort. In de documentaire gaat Waldemar samen met stadsarchivaris Harmen Snel naar de Dam, destijds dé verzamelplaats van collecteurs met een vergunning om namens Staatsloterij loten te verkopen. Op de dag dat de winnaars bekend werden gemaakt, verdrongen zich hier drommen mensen voor de loterijkantoren, in de hoop te horen dat zij in de prijzen gevallen waren.

In 1727 koopt Apollonia haar lot bij collecteur Van Eyl. In koffiehuis De Roode Leeuw wordt Apollonia’s naam op het lot met nummer 26505 gezet. Het lot blijkt goed te zijn voor een prijs van 20.000 gulden. Van de eerste directeur van de Generaliteitsloterij, Martin Copius, heeft Apollonia gehoord dat haar lot is getrokken door het weeskind Hendrick Mesker. Na haar overlijden in 1757 laat zij 45 gulden (nu zo’n 20.000 euro) aan Hendrick na. Omdat het huwelijk met Balthasar kinderloos is gebleven, erven haar achternichtjes van moederskant - Agatha, Duijfje en Eva Anna - de rest.

Het mysterie van een verdwenen lot
De documentaire laat zien dat de geschiedenis van Staatsloterij het verhaal is van talloze mensen die hun hoop aan een Staatslot verbonden. Zoals één van de allereerste winnaars, de 21-jarige Caatje Melkhuijsen, een jonge Zeeuwse vrouw, die in het voorjaar van 1736 een lot koopt in de Generaliteitsloterij, de voorganger van Staatsloterij. Het kost haar zes gulden, een fors bedrag in die tijd. Het nummer dat haar geluk moet brengen, is 17478. Zoals veel deelnemers bewaart Caatje het lot niet zelf. Dat ligt bij de Rotterdamse notaris en collecteur Abraham Hovendael, die de trekking namens zijn klanten volgt. In de zomer gebeurt het onvoorstelbare. Caatje wint de hoofdprijs van 30.000 gulden (te vergelijken met 800.000 euro nu). Dat bedrag moet zij delen met dominee Marinus Ackersdijk, met wie zij het lot heeft gekocht om de kosten te delen. Maar dan slaat het noodlot toe: het winnende lot is verdwenen. De dominee speelt een grote rol in de ontknoping van Caatjes verhaal. Als het lot spoorloos blijkt, gaat hij op zoek en schakelt hij al zijn contacten in om aan te tonen dat het winnende lot aan hem en Caatje toebehoort. Uiteindelijk weet Ackersdijk het lot - voorzien van de Caatjes initialen - terug te vinden en het prijzengeld te innen. Daar staat echter een grote prijs tegenover. Voor zijn ‘sollicitatiën en devoiren’ brengt hij Caatje 2.400 gulden in rekening, een bedrag dat gelijkstaat aan vier jaarsalarissen. Voor Caatje blijft 12.000 gulden over.

Online te bekijken
De documentaire ‘300 jaar Staatsloterij, op zoek naar het verleden’ is vanaf nu te bekijken via YouTube. Meer informatie lees je op de website van Staatsloterij.